Het water komt!

NRC Handelsblad * 1 november 2006 * Frits Abrahams



De opwarming van de aarde heeft, vooral dankzij Al Gore, eindelijk ook de Nederlandse politici bereikt. Ze buitelen opeens over elkaar heen in hun bezorgdheid voor het milieu, waarover je tot voor kort alleen nog GroenLinks hoorde.

Nu het grote publiek nog, want dat kan ook wel een duwtje in de rug gebruiken. Zo keken maandagavond maar 153.000 mensen naar de boeiende tv-documentaire Het water komt, die Frans Bromet voor de NCRV maakte.

Bromet is als geen andere tv-maker in staat zo'n onderwerp tot de menselijkste maat terug te brengen. Namelijk, wat moeten we doen als we in de door watersnood bedreigde Randstad wonen? Blijven of verhuizen naar een hoger gedeelte van Nederland?

Bromet woont met zijn familie(-bedrijf) in Ilpendam, een plaatsje van 2.000 inwoners halverwege Amsterdam en Purmerend. In zijn film discussieert hij met zijn kinderen en vrouw, en met deskundigen. Hem wordt van alles geadviseerd - paalwoningen, drijvende woningen et cetera - om in de Randstad te overleven. De familie Bromet gaat vast in Markelo (Twente) een boerenhoeve inspecteren.

Het slot van dit filmliedje laat een verdeelde familie zien. Eén dochter wil blijven, net als haar moeder, de andere dochter zou liever vertrekken en Bromet zegt, terwijl hij zichzelf met zijn camera peinzend aankijkt: „Ik weet dat het gaat gebeuren, ik weet ook dat ik maatregelen moet nemen, maar ik stel het nog even uit. Tot wanneer? Dat weet ik niet."

De volgende dag ben ik nog eens even naar Ilpendam gegaan, om precies te zien wat er daar bij een overstroming allemaal verloren zou gaan. Het is niet het mooiste dorp van Noord-Holland, maar het ligt wél erg mooi tussen al dat groen en water. Van de drukke weg tussen Amsterdam en Purmerend merk je weinig als je het dorp ingaat. Het bedrijf van Bromet is in het centrum pal tegenover de Hervormde Kerk uit de vijftiende eeuw gevestigd. Als het water hoog komt, kan de torenspits misschien enig houvast bieden. Het lijkt me praktischer dan het bootje waarover mevrouw Bromet het had.

Vlak achter het dorp loopt de Purmer Ringvaart. Daar vertelt een bord me dat ik me bevind in „een van de oudste cultuurlandschappen van Europa, uniek om zijn droogmakerijen en veenweidegebieden". Ik kijk om me heen, regen striemt nu de polders, maar ik weet hoe mooi het hier 's zomers is. Volgens mijn kaart ligt Ilpendam ruim een meter onder Normaal Amsterdams Peil (NAP). Dat wordt dus inderdaad lijden als de waterlanders, ‘ergens' tussen 2020 en 2050, en masse komen.

Terug in Amsterdam probeer ik op www.ahn.nl na te gaan wat mijn eigen vooruitzichten zijn. Als je je postcode intikt, kom je precies te weten hoe je woongebied zich ten opzichte van het NAP verhoudt. Wij liggen er 0,6 meter boven. Te weinig - een deskundige in Bromets film becijfert dat je er minstens 6 meter boven moet wonen.

Waar is het veiliger? Maastricht (+ 48.5), Nijmegen (+ 31.6), Eindhoven (+ 16), Almelo (+ 11.0), Groningen (+ 6.5) springen eruit.

Maar zijn ze in Groningen niet bang voor aardschokken? En wat lees ik nu weer in Trouw: „Achterhoek bedreigd bij Duitse dijkbreuk".

Ik blijf ook nog maar even hier.

NCRV Gids * Week 44 2006 (28 oktober - 3 november) * Cecile Bolwerk



Bedreigd Nederland!

In de NCRV-documentaire Het water komt! toont filmmaker Frans Bromet hoe de dreigende klimaatveranderingen zijn eigen leven beïnvloeden. Moet hij het dorp verlaten waar hij al veertig jaar woont en werkt? De NCRV-gids vroeg het hem

We kennen je vooral als de man die schijnbaar bij toeval grote verhalen uit kleine mensen weet te halen. Het water komt! klinkt meer als een journalistiek verhaal met een kop en een staart.

"Maar dat is het niet. Ik werk uit principe nooit met een van tevoren geschreven verhaallijn. Films krijgen pas een kop en een staart in de montagekamer, onder dwang van een deadline. Het verhaal is nooit af, die deadline dwingt je te werken met het materiaal dat je hebt."

Vond je het moeilijk om voor deze film je eigen twijfels in beeld te brengen?

"Het is niet de eerste keer dat ik mijn eigen leefsituatie als uitgangspunt neem. Mijn eerste films in de jaren ‘70 gingen ook over mij, mijn buren, mijn ouders. Ik heb zelfs een film gemaakt over mijn eigen huwelijkscrisis. Daarnaast leven wij thuis van het feit dat mensen hun verhaal voor de camera willen vertellen. Eigenlijk vroeg ik nu dus van mijn gezin en mijzelf wat ik ook van anderen vraag."

Jullie worstelen echt met de dreiging van het water. Hoeveel Nederlanders zouden daar dagelijks bij stilstaan?

"Geen idee. Binnen mijn gezin is ook niet iedereen er mee bezig. Mijn zoon van twintig interesseert het bijvoorbeeld helemaal niets. Prima. Het is ook niet mijn bedoeling om mensen te mobiliseren of angst aan te jagen. Al is het natuurlijk altijd vleiend als een film voor wat deining zorgt."

Dus als het effe kan toch Nederland wakker schudden?

"Ik wil vooral laten zien dat het in onze familie voor de nodige opschudding heeft gezorgd. We wilden weten hoe serieus de dreigementen waren. Moeten we een woning op palen gaan bouwen? Moeten we verhuizen? En als we gaan verhuizen, waar gaan we dan heen? Wanneer zal mijn huis in waarde gaan dalen? Dat soort zaken."

En, wat heeft je zoektocht je opgeleverd?

"Deskundigen die elkaar tegenspreken! Bijvoorbeeld over hoeveel de zeespiegel zal stijgen deze eeuw. De overheid houdt het op een halve meter, anderen hebben het over vijf tot zes meter. Ik denk dan: wie heeft gelijk? De overheid is de afgelopen tijd behoorlijk onbetrouwbaar gebleken. Kijk naar de Schipholbrand; daar bleken allerlei voorschriften domweg niet toegepast te zijn. Aan de overheid hoef ik mijn toekomst dus niet over te laten. Dan liever zelf maatregelen nemen. Alleen kan ik geen dijken maken."

 

Het water komt!
Nederlanders vechten al eeuwenlang met succes tegen het water. Maar of we die strijd zullen blijven winnen, is onduidelijk. Klimaatveranderingen, de stijgende zeespiegel en overstromingen bedreigen ons land. Het laaggelegen Nederland zou in de nabij toekomst voor de helft onder de zeespiegel kunnen verdwijnen. Zo ook het Noord-Hollandse Ilpendam, waar documentairemaker Frans Bromet al veertig jaar woont en werkt. Met de camera gaat Bromet langs klimaatwetenschappers, waterschappen en andere deskundigen, op zoek naar zoveel mogelijk informatie. Intussen overlegt hij met zijn gezin of ze Ilpendam moeten verlaten. De meningen zijn verdeeld.
DOKUMENT - NEDERLAND 2 - NCRV - MAANDAG 23.10
 

Komt het Water?
Donald Pols, campagneleider Klimaat & Energie bij Milieudefensie: "Dat de zomer van 2006 zowel de heetste als de natste maand in driehonderd jaar heeft voortgebracht, is typerend voor de voorspelde klimaatveranderingen: mondiaal gezien stijgt de temperatuur en lokaal zie je extremen in het weer. Volgens klimaatmodellen van het KNMI zal een zomer als deze zo eens in de acht jaar gaan voorkomen. V66r 1980 dacht men zo'n extreme zomer slechts eens in de vijftig jaar mee te maken. De NASA liet in september zelfs weten dat onze planeet momenteel het warmst is in 12.000 jaar." "Veel klimaatwetenschappers zijn het er over eens dat de zeespiegel door de klimaatverandering in het jaar 2100 tussen de 9 en 88 cm gestegen zal zijn. In Nederland verwacht het KNMI tussen de i en 35 cm in 2050." "Rampenscenario's kunnen we hopelijk voorkomen door de uitstoot van C02 (broeikasgas - red.) te beperken. Door de uitstoot van C02 stijgt namelijk de algemene temperatuur op aarde, waardoor het water in de zee uitzet. Daarnaast zullen door de hogere temperatuur ijskappen en gletsjers smelten. Gevolg: meer water in de zee, maar ook meer water in de rivieren. Die zullen dus vaker buiten hun oevers treden. Wat dat betreft hebben we pech in Nederland: we liggen precies in de delta van Maas, Waal en Rijn."
"Ten oosten van de lijn Groningen-Goes zit je in Nederland redelijk veilig. Maar in de buurt van de grote rivieren loop je door overstromingen toch kans op natte voeten. Sowieso wordt Nederland steeds natter: er valt meer neerslag, het grondwaterpeil stijgt en straten staan vaker blank."

VPRO Gids * Week 44 2006 (28 oktober - 3 november) * Angela van der Elst



Al veertig jaar woont Frans Bromet in het Noord-Hollandse Ilpendam. Door verhalen over zeespiegelstijging overweegt hij verhuizing naar het hoger geleden oosten. Hoe reëel is Bromets angst?

Gerro de Boer Makelaardij in het laaggelegen Edam:
‘Ilpendam onder water? Dat kan toch nog wel een tijdje duren? Nee, dat heb ik nog nooit gehoord, dat mensen nu al om die reden hun huis gaan verkopen.
Als voorzorg, zodat ze nu een goede prijs krijgen en weten dat ze over vijfentwintig jaar veilig in bijvoorbeeld Amersfoort zitten? Nee, echt niet, en ook niet van collega-makelaars. Wat wel gebeurt is dat Rijkswaterstaat bijvoorbeeld weilanden opkoopt van boeren die ermee ophouden, zodat die straks als Overloopgebied gebruikt kunnen worden. Als er dan heel veel regen valt, komen bepaalde delen van de polder onder water te staan. Toevallig is ook hier vorige week nog geïnformeerd of wij daarnaar op zoek willen gaan. Mijn vader heeft een agrarische achtergrond en gaat nu vaker bij boeren langs. Kijken of er animo is hun weilanden te verkopen. Weer eens wat anders dan de huizenhandel ja.'

Persvoorlichter Laura Kwakernaak van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat in het laaggelegen Den Haag:
‘Waterveiligheid heeft onder meer vanwege veranderende klimaatinzichten continue aandacht nodig. Maar er is geen enkele aanleiding om laag Nederland te verlaten met het oog op klimaatverandering. Nederland is nog nooit zo veilig geweest tegen overstromingen en die veiligheid wordt gehandhaafd. Zo kennen we de Wet op Waterkeringen; dat is een zeer grondige toetsing die eens in de vijf jaar overal wordt gedaan. Een soort APK-keuring zou je kunnen zeggen. Daar worden steeds de nieuwste klimaatinzichten voor gebruikt, die bijvoorbeeld consequenties hebben voor de golfslag. Ook wordt bekeken welke verbeteringsmaatregelen moeten worden getroffen om te voldoen aan de strenge norm die in Nederland geldt. Noord-Holland behoort samen met Zuid-Holland tot goed beschermde gebieden tegen overstromingen. De waterkeringen langs de kust kunnen een waterstand keren die eenmaal in de tienduizend jaar voorkomt. Maar het investeren in waterveiligheid is en blijft een permanente opgave.'

Dick Koerts Makelaardij in het hooggelegen Hoogeveen:
‘Nee, we hebben hier nog niemand gehad die vanuit het westen naar Drenthe wil komen omdat de grond hier hoger ligt. Zo van ‘0 jee, we moeten weg want we verzuipen'? Nee. En ook door de Nederlandse Vereniging van Makelaars is er niks gezegd. Maar misschien komt dat nog, als er echt gevaar gaat dreigen. Er komen wel mensen met paarden die vaak speciaal zoeken naar een huis dat op zandgronden ligt, omdat ze willen dat er een goede afwatering is en er dus geen water op de weilanden blijft liggen. O, speelt dat geen rol bij die meneer Bromet? Nou ja, dan weet ik het niet. Maar je hebt er altijd types bij die wat vroeg in paniek zijn.