De nalatenschap (1)

NCRV Gids  *  4 - 10 januari 2006  *  Ellen Leijser
 

"Bij Big Brother val ik in slaap"

Hij werd bekend door de manier waarop hij de alledaagse werkelijkheid van Nederland vastlegt. Burenruzies. Verbouwingen. Dreigende faillissementen. Frans Bromet: ‘Op een gegeven moment pak ik mijn spullen en begin gewoon.'

Het gaf een ‘behoorlijk wezenloos gevoel' toen hij een aantal jaren geleden samen met zijn zus het huis van zijn moeder leegruimde, zegt programmamaker Frans Bromet. "Je hebt het idee dat je met alles wat je weggooit, een deel van je eigen verleden weggooit. Dat is een rare gewaarwording." En zo ontstond het idee voor De nalatenschap, een serie waarbij Bromet mensen volgde die afstand moeten doen van de spullen van hun ouders en die de NCRV de komende vier weken herhaalt. Uiteindelijk heeft Bromet bij het opruimen van zijn moeders huis bijzonder weinig bewaard. "Al doende besefte ik dat het onmogelijk is om alles mee te nemen." Direct daarna heeft hij met een kritisch oog naar zijn eigen spullen gekeken. "Ik vind dat je je kinderen niet moet opschepen met je eigen rommel. Vaak heeft die voor hen geen enkele betekenis. We hebben toen wel wat opgeruimd, maar eigenlijk hebben we nog steeds veel troep. Het wordt voor hen dus geen makkie", lacht Bromet. Het is overigens helemaal niet eenvoudig om mensen te vinden die voor de camera willen vertellen over de persoonlijke herinneringen die kleven aan een inboedel. Bromet heeft contact gezocht met verpleeghuizen en begrafenisondernemingen, maar de respons valt tegen. "Dus als de lezers van de NCRV-gids mee willen doen, kunnen ze zich bij ons aanmelden", zegt Bromet.

GEEN INFORMATIE VOORAF
De programmamaker is geen man van gedetailleerde voorbereiding. Het liefst gaat hij met zo min mogelijk informatie op pad. Neem bijvoorbeeld zijn succesvolle programma De verbouwing. Hij kent de namen van de betrokkenen, weet globaal wat en waarom er verbouwd moet worden en dat is het dan. "Ik wil niet teveel informatie vooraf. Ik wil er met een zo open mogelijke mind naartoe. Wat er te ontdekken valt aan iemand wil ik vastleggen. En als ik het al weet voordat ik het gefilmd heb, wat moet ik dan nog? Dan ga ik ergens achter aan jagen wat ik misschien helemaal niet krijg. Dan heb ik een beeld gevormd wat ik wil invullen, maar sta niet meer open voor wat er op het moment zelf gebeurt." Met een draaiende camera ontstaat het programma ‘al doende', zegt hij. "Als ik ergens heen ga, weet ik niet waar ik het over zal gaan hebben. Dat is het spannende. Ik maak me er nooit zorgen over, het komt vanzelf wel. En als het een keer niet komt, dan niet. Volgende keer beter."
Een vervelende bijkomstigheid van deze ‘open' werkwijze is dat het ook kan voorkomen dat hij belangrijke momenten mist. Frans Bromet haalt er zijn schouders over op. "Och, dat hoort er bij. Het gebeurt ook wel eens dat iemand iets interessants vertelt als de camera niet loopt Maar ik vraag nooit of hij het nog een keer wil zeggen: Dat ziet er altijd gemaakt uit en dat wil ik niet. Dat werkt niet." Authenticiteit is een sleutelwoord in het werk van Bromet, die tien jaar geleden het voormalige gemeentehuis van zijn woonplaats Ilpendam kocht. In het statige pand werkt hij met een aantal medewerkers, waaronder zijn dochters, Laura en Silvia. "Deze kamer was vroeger de trouwzaal. Ik ben hier getrouwd," grijnst Bromet. Zijn hart ligt bij de ‘betrokken reportage'. "Bij een betrokken reportage probeer je zo dicht mogelijk te blijven bij de mensen over wie het gaat. Het kan over alles gaan. Iedereen is in principe een goede hoofdpersoon, want iedereen heeft wel een verhaal. Het gaat erom die verhalen zo geloofwaardig mogelijk vast te leggen. Zodanig dat je als kijker kunt meevoelen en je in leven. Dat je het idee krijgt dat jij ook die hoofdpersoon zou kunnen zijn. De herkenbaarheid moet maximaal zijn." Dat is iets anders, betoogt hij, dan simpel op het sentiment spelen. "Mij zegt het nooit zo veel als iemand gaat huilen. Ik wil liever dat de toeschouwer emoties krijgt bij het bekijken. Dat hij geraakt wordt."

GEEN SCHMINK
Herkenbaarheid en werkelijkheid liggen dicht bij elkaar, in de optiek van Bromet. "Heel veel programmamakers, zelfs documentairemakers, instrueren hun karakters. Ik ben daar geen voorstander van. Je krijgt dan veel mindere tv. Ik houd juist van die volkomen spontane onverwachte dingen. Van mij mag je de werkelijkheid in scène zetten hoor, je mag alles doen, maar je krijgt niet de overtuigingskracht en de authenticiteit die mijn benadering oplevert." Daarom gebruikt Bromet een zo klein mogelijk cameraatje, geen schmink en geen extra belichting. Hij gaat vaak alleen op stap, of met hooguit één medewerker voor het geluid. "Als je met een grote ploeg komt zet die alles naar zijn hand. Meubels worden verschoven, lampen neergezet. Mensen hebben niets meer te vertellen in hun eigen huis! Dan loop je het risico dat de mensen dichtklappen. Bij mij gebeurt dat nooit. Het is echt een volkomen onbekend fenomeen dat mensen bij mij dichtklappen." Nee, beweert hij, hij heeft geen trucjes om mensen op hun gemak te stellen. "We werken alleen met mensen die graag willen, dat is een voorwaarde. Er zijn wel mensen die zeggen: daar en daar wil ik het niet over hebben, maar die vallen eigenlijk al af. Want dat is dan toch vaak dat ene wezenlijke element in het verhaal en als je dat weglaat, wordt het verhaal niet goed genoeg meer. Ik hoef nooit het ijs te breken. Als ik binnenkom, drinken we een kopje koffie, praten wat over het weer of zo. Nooit over het onderwerp. En op een gegeven moment pak ik mijn spullen en begin gewoon." Hij heeft niet bewust voor deze vorm gekozen. Hij peinst even en zegt dan: "Ik weet het niet, ik had er kennelijk behoefte aan om het zo te doen. Al werkende heb ik het ontwikkeld," En met die typische, droge Bromet toon: "Ik ben niet geboren met die ambitie. Het past bij me, omdat het voor mij een goede manier is om intensief te communiceren, zonder dat het veel verplichtingen geeft. Als de filmopnamen zijn afgelopen Is de relatie ook klaar."

TRAGE STEM
Een ander handelsmerk van de eigenzinnige programmamaker is zijn typerende, vaak wat ironische manier van vragen stellen. En dan natuurlijk die stem. Traag, zelfs wat slomig. Uit duizenden herkenbaar. Hoe hij er zelf naar luistert? "Mijn stem klinkt gewoon als mijn stem. Ik merk wel dat ‘ie een bepaald effect heeft op mensen, maar op mij heeft mijn stem dat niet. Sommige mensen beginnen vreselijk te lachen als ze mij horen. En je krijgt de lachers op je hand als je mijn stem nadoet in gezelschap. Dat was vroeger al zo." Bromet moet er zelf om grinniken. "Dan deed iemand mij na en dan kwamen ze niet meer bij. Ik vond dat ook wel leuk. Nee hoor, ik vind dat helemaal niet gênant of zo. Ik praat nu eenmaal zo. En mijn zoon heeft dat ook een beetje in zijn stem." Bromet relativeert "Het is net als met je uiterlijk. Dat krijg je gewoon mee, je kunt je haar wel kammen, als je dat hebt, maar als je kaal bent, ben je kaal." Het is wel zo dat zijn stem in zijn hoofd anders klinkt dan op band, erkent hij. "Dan heeft het een iets ander timbre. Zoals ik het zelf hoor, klinkt het neutraal. Op film klinkt het iets geprononceerder."

SMAKELOOS
Hij heeft niet zo veel op met de televisie van tegenwoordig. Bromet, een pleitbezorger van oorspronkelijke programma's, gruwelt van de schier onstuitbare hausse aan realityshows. "Het zijn spelletjes, het heeft niets met de werkelijkheid te maken. Ik ben geen liefhebber van spelletjesprogramma's. Nooit geweest. Bij Big Brother val ik in slaap. De realityshows zijn de spelletjesprogramma's van deze tijd. Ze worden ernstig gemanipuleerd, maar dat laten ze natuurlijk niet zien. Het is helemaal niet zo spontaan als wordt gesuggereerd. Neem nu dat programma van SBS 6 over die probleemwijken. Zo vol komen smakeloos. Het is sensatiezoekerij. Daar kan ik echt geen vijf minuten naar kijken. Ik vind het weerzinwekkend. En nu weer Talpa. Vind ik ook verschrikkelijk platvloers. Gemaakt voor kijkers die een IQ hebben van minder dan 75. Ik vind dat die groep enorm overbedeeld wordt in de media. Mensen met een iets grotere herseninhoud komen er heel erg bekaaid van af. Een oplossing zou zijn om de publieke omroep en kijkcijfers los te koppelen."

VERLEGEN JONGETJE
Vroeger was Frans Bromet een verlegen jongetje. Nu, inmiddels ouder en wijzer, stelt hij alle vragen, zonder enige schroom. Op de vraag of de altijd aanwezige camera een handig hulpmiddel is om die verlegenheid te maskeren, schudt Bromet zijn hoofd. "Ik weet niet of dat nu nog een rol speelt, maar ik vind het gewoon lekker om contacten met de medemens via de camera te laten lopen. Het levert tenminste iets op. Het is niet zomaar wat zinloos gekeuvel. Het is vaak heel diepgaand, maar niet verplichtend. Dit soort gesprekken heb ik nooit als er geen camera is." Als om deze verrassende bewering kracht bij te zetten, klinkt het ferm: "Echt nooit. Met niemand, ook niet met familieleden. Ik trek de wereld in om contact te maken met de medemens." En als hij geen camera bij de hand heeft, zwijgt hij. "Dan maak ik fiets tochtjes, of doe ik boodschappen of ik kook. Maar ik praat niet, ik ben geen causeur. Ik ben altijd introvert geweest." Hij heeft gewoon geen behoefte aan intermenselijke contact zonder een camera. "Dan ben ik niet zo geïnteresseerd. Ik denk dan: wat heeft het voor zin. Het is misschien heel berekenend, maar dat zal dan wel. Het moet iets opleveren. En als iets alleen maar een intermenselijke relatie oplevert, vind ik dat het halve werk. Vrouwen halen meer dan mannen voldoening uit intermenselijk contact. Vrouwen kunnen heel lang doorgaan over allerlei details. Nee, ik vind dat geen gezeur, maar als je er verder niets mee doet, vind ik het een beetje zonde. Zonde van je tijd. Zo kan ik niet lui in een stoel zitten. Een boek lezen duurt me ook te lang." Die gedreven gerichtheid op een tastbaar eindresultaat, het uiteindelijke product, maakt dat Bromet van koken houdt. "Ik vind het leuk om te doen, leuk om me te verdiepen in die producten. Maar dat is niet genoeg. Ik wil het zodanig combineren, bakken en braden, dat het uiteindelijk een lekkere maaltijd oplevert. Ik heb kennelijk iets in me dat als je je inspant, het iets moet opleveren."

DOKUMENT - NED.1 - NCRV - MAANDAG 22.55


BIOGRAFIE
Frans Bromet Geboren in 1944 in Amsterdam. Woont met zijn vrouw Anita in Ilpendam, ten noorden van Amsterdam. Heeft drie kinderen, een zoon en twee dochters, en is opa van vijf kleinkinderen. Studeerde aan de Nederlandse Filmacademie in Amsterdam. Werkte als cameraman onder meer mee aan Ciske de Rat, Op hoop van zegen en Een gulle minnaar.

Werkt samen met zijn dochters in hun bedrijf Bromet & dochters. Het is gevestigd in het voormalige gemeentehuis van Ilpendam. Enkele programma's van zijn hand: Buren, De verbouwing, De nalatenschap (dat vanaf deze week wordt herhaald), Failliet of niet.

NCRV Gids  *  8 - 14 januari 2005  *  Mirjam Keunen

Ruzie om een Chinese vaas kan de relatie tussen familieleden voor eeuwig verstoren. Bij de helft van alle nalatenschappen doen zich ontluisterende taferelen vol haat en nijd voor. Koren op de molen van filmer Frans Bromet.

Op het toneel van de dood wordt de dans om de erfenis opgevoerd. Afgunst en hebzucht spelen niet zelden een hoofdrol. Prof. Martin Jan van Mourik, notaris te Nijmegen en hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, gebruikt graag prozaïsche omschrijvingen in zijn boeken en columns die gaan over zijn vakgebied het erfrecht. "A!s je in Brabant iemand een aardige vent vindt, luidt een volkswijsheid: ‘Heb je dan wel eens met hem gedeeld?' Als je hebt gedeeld, weet je pas of diegene ethisch handelt, redelijkheid en proporties in het oog houdt en bereid is om in openheid te handelen. Maar in veel gevallen is dat helaas niet zo", zegt hij in zijn kantoor in Nijmegen

NIJD EN RUZIES
Soms zit Van Mourik als notaris bij de verdeling van een boedel en stelt hij zichzelf de retorische vraag: Moet je familieverhoudingen voor eeuwig op de tocht zetten voor een Chinese vaas? Na meer dan 25 jaar praktijkervaring moet hij helaas concluderen dat in de geïndividualiseerde samenleving de menselijke verhoudingen er niet beter op zij geworden. "Voor iemand die het erfrecht toepast zijn het boeiende processen, maar als u het mij als mens vraagt dan zeg ik: ‘De haat, nijd en ruzies in families vind ik vreselijk'."

Dat het mis gaat, maakt hij in de helft van de boedelverdelingen mee. "We moeten een onderscheid maken als eerste of tweede ouder dood gaat", zegt hij. "Als de eerste ouder sterft, houdt men zich meestal gedeisd. Als de tweede ouder doodgaat dan is de ellende vaak niet van de lucht. In het verleden hebben ouders bijvoorbeeld aan één van hun kinderen stiekem geld gegeven. Als een ander kind de bankrekeningen naloopt, vraag hij zich af: was die 10.000 euro een schenking of een lening?"

Ook de levensloop van de broers en zussen kan een rol spelen bij verdelingen van de nalatenschap. De voorspoed van de één roept weerstand op bij de ander. "Het ene kind heeft kunnen studeren tot zijn 27e, het andere zat op zijn 20e op kantoor en voorzag zelf in zijn levensonderhoud. Ook dat veroorzaakt emoties bij het verdelen van spullen doordat broers of zussen zich bij voorbaat al achter gesteld voelen."

EIGEN STERFELIJKHEID
Per jaar overlijden in Nederland ongeveer 160.000 mensen. Volgens Van Mourik hebben velen hun erfenis niet tijdig geregeld. Zijn pas verschenen boek Erfenis.nl gaat over nalatenschapsplanning. Roept het onderwerp geen grote emoties op? Het gaat tenslotte over de dood van een naaste of de eigen sterfelijkheid. "Mensen denken altijd: het komt wel. Of ze gaan ervan uit dat de situatie weer zal veranderen. Een kind dat nu bijvoorbeeld aan de drugs is, hoeft dat volgend jaar niet meer te zijn." Ouders kunnen hun kinderen onterven. "Dat weet bijna niemand", zegt Van Mourik. "Ze houden recht op een legitieme vordering in geld, maar ze blijven weg bij de verdeling." In het erfrecht spelen billijkheid en redelijkheid altijd een rol. "Stel, een dochter heeft vier messen en vorken van een zilveren bestek gekregen van haar ouders. Na de dood van de langstlevend ouder gaan de resterende setjes ook naar haar."

De onlangs overleden prins Bernhard had zijn testament zo opgesteld dat zijn zes dochters een gelijk deel kregen van zijn kapitaal. "De vraag is of het verstandig is om die kinderen gelijk te behandelen. Twee dochters zijn ‘vreemden' en betalen zich blauw aan successierechten, tussen de 41 en 68 procent. Hij had de dochters bijvoorbeeld ook kunnen erkennen zodat ze bij de burgerlijke stand als zijn kinderen stonden ingeschreven. Een erkend kind betaalt tussen de 5 en 25 procent aan successierechten. Zou hij bijvoorbeeld zijn twee buiten echtelijke kinderen een bedrag heb ben geschonken, dan hoefden ze helemaal geen belasting te betalen. Dat geldt alleen voor schenkingen van leden van het koninklijk huis."

DOLLARTEKENS
Iedere situatie vraagt om een andere benadering. Van Mourik raadt ouders van minderjarige kinderen aan om een gezagsvoorziening te treffen. "Wanneer beide ouders overlijden, komen de kinderbescherming en de kantonrechter om de hoek kijken en ontstaan vaak ruzies tussen beide families die het beste met de kinderen voor hebben. Als je een voogdij regeling treft, regel je wie de kinderen na je dood opvoedt. Je kunt ook een bewindvoeder aanstellen die het vermogen beheert."

Door het nieuwe erfrecht, dat in 2003 is ingegaan, kan de langstlevende ouder ongestoord doorleven. De kinderen moeten genoegen nemen met een vordering in geld ter waarde van hun erfdeel. "Daardoor is een heldere situatie geschapen. Juridisch is de erfwet een zegen, maar dat wil niet zeggen dat er daarmee vrede is in families. Probeer ellende te voorkomen door je nalatenschap te plannen. De meeste ruzies gaan over rechtvaardigheid, maar dan staan de dollartekens in de ogen. Je krijgt in je leven bijna nooit iets voor niets, behalve als je erft."

De nalatenschap
Filmer Frans Bromet heeft voor NCRV's Dokument de vierdelige reeks De nalatenschap gemaakt. Hij volgt daarin vier families die het huis van hun ouders opruimen omdat die naar een verzorgings- of verpleegtehuis verhuizen. Tijdens het inpakken worden familieruzies opgerakeld, geheimen ontsluierd en komen herinneringen boven. In de eerste aflevering volgt Bromet mevrouw Antoons en haar twee dochters. Moeder moet naar een verzorgingstehuis en de dochters helpen met het inpakken van het huisraad. Het grijpt de hele familie aan. Als de dag van vertrek nadert, raakt moeder steeds meer in de war.

DOKUMENT - NEDERLAND 1 NCRV - MAANDAG 23.05

NRC Handelsblad  *  10 januari 2005  *  Markus Meulmeester

Camerajournalist Frans Bromet heeft de reputatie van een zuigende en trekkende ondervrager. Hij maakt het in zijn nieuwe vierdelige serie De nalatenschap, waarvan vanavond het eerste deel wordt uitgezonden, weer helemaal waar. In de serie volgt hij familieleden van wie de oude, zieke of dementerende moeder de woning uit moet om naar een verzorgingshuis te gaan. Bromet slaagt erin om tijdens het inpakken, verdelen en weggooien van de huisraad tal van ontroerende momenten te registreren. En niet geheel zonder humor.

Het zijn vertederende portretjes. In de aflevering van vanavond is hij bij de bejaarde mevrouw Antoons en haar kinderen. Zij is in de laatste jaren zeker 10 centimeter gekrompen, is vergeetachtig en gaat lichamelijk achteruit. Ze moet 9 soorten medicijnen slikken. En het is daarom beter dat ze naar een verzorgingshuis gaat. De dochters Harma en Maaike helpen haar met het inpakken van de spullen die mee naar het nieuwe kleinere huis gaan. Lepeltjes en glazen en fotoalbums mogen mee, bureau en kasten blijven achter. De moeder vindt het wel erg dat ze in dezelfde kamer moet slapen en wonen. Maar ze toont begrip voor de verhuizing. Ze zegt: ,,Het moet wel, dat zie ik ook wel, het kan niet anders."

Voor Bromet zijn de ontmoetingen ook terugblikken op hun levens. Hij laat de nog kwiek ogende mevrouw Antoons opmerken dat het in huize Antoons ,,niet altijd evangelie is geweest". Een opmerking die een aantal keren in de uitzending terugkomt. Bromet wil weten waarover zij met haar overleden echtgenoot sprak. Heel diplomatiek dient ze hem met ,,over kerk, staat en maatschappij" van repliek. Hij trekt nog wel uit haar dat haar man van mij meren en muziek hield, tegen het einde van zijn 73-jarige leven depressief was, kanker kreeg en dood wilde.

Als de dag van het definitieve vertrek nadert, weet ze niet meer waar ze haar sleutels en bankpasje heeft gelaten. Gevat merkt ze op: ,,Ik ben mezelf kwijt."

Bromet balanceert met zijn benadering en intieme vragen op het randje van betrokkenheid en licht voyeurisme. Het werkt vooralsnog niet afstotend en het lijkt alsof de betrokkenen er content mee zijn. Voor kijkers die ooit zelf het huis van hun ouders moesten ontruimen veel herkenbare zaken.

Het Parool  *  10 januari 2005  *  Maurits Schmidt

 

Frans Bromet loopt mee met mensen die een nalatenschap te verdelen hebben

Tranen zijn gauw tevoorschijn getoverd. Maar échte ontroering krijg je niet via Hart van Nederland-achtige programma's, waarbij de camera slechts voorbij zwenkt om tranen te scoren.Wie dit nog wel kunnen opwekken, zijn Frans Bromet & dochters. Ze komen bij mensen thuis zolang ze denken dat dit nodig is. Steeds zijn ze in de buurt van gewone mensen, steeds tillen ze die mensen boven zichzelf uit.

Een beetje bevooroordeeld zijn we natuurlijk wel. Als Parool-mensen zijn we best trots hoe Bromet onze verzelfstandiging vastlegde. Legendarisch is de tekening van Paul van der Steen die op de redactie hing: ‘Als u die ijskoude lens in uw nek voelt, en die lijzige stem hoort lispelen: ‘Zóó! Zegt u het maar...! bent u louter en alleen op uzelf aangewezen.'

Zo werkt Frans Bromet. Hij lijkt zachtaardiger, in zijn vierdelige serie De nalatenschap die de NCRV vanaf vanavond in vier delen uitzendt, maar dat is louter schijn. In terloopse tussenvraagjes haalt Bromet alles uit de mensen op wie hij de camera richt. Let zelf maar op, hier zijn tranen oprecht.

Het thema is verbluffend simpel. Bromet loopt mee met mensen die een nalatenschap hebben op te ruimen en te verdelen. In de aflevering van vanavond met de familie Antoons en die van 21 februari, met de (half)zusjes Van Leeuwen gaat het in beide gevallen over een moeder die naar een verzorgingshuis gaat of er al zit; ze zijn nog niet dood, al suggereert het leegruimen van het huis dat wel. Hier komen ze in elk geval nooit meer terug.
Vrijwel ieder mens krijgt met deze procedure te maken, en dat brengt de documentaire van Bromet dicht bij. Inclusief details: het zijn eerder de dochters dan de zoons die het uitzoekwerk en de verdeling van de spulletjes organiseren. De kerels komen er pas aan te pas als de boel daadwerkelijk moet worden uitgeruimd; flikker maar uit het raam, dat bed, op de vuilnishoop er mee.

De ‘meisjes' hebben in beide afleveringen dan allang allerlei herinneringen opgehaald, stilgestaan bij alles wat hun handen passeerde. Dat kunnen de meest triviale zaken zijn. Een zelfgemaakt hemelbed, spelletjes, kindertekeningen, foto's natuurlijk, tafelzilver, een zakhorloge van vader. Maar lang niet alles past in het eigen interieur, en zo belandt ook de stoel zonder welke oma ondenkbaar was uiteindelijk in de vuilniswagen. Voor wie dit al heeft meegemaakt, stelt het verhaal de vraag: hebben wij het destijds goed afgerond? Hebben we niet te veel of te weinig weggegooid?

Meer nog dan al die spulletjes met een eigen verhaal zijn de eigen verhalen van de nog-niet-nabestaanden ontroerend. Moeder Antoons vat tot drie maal toe haar leven samen: "Het is niet altijd evangelie geweest." Waarmee ze maar gezegd wil hebben dat ook het kruis op haar pad is geweest. In elk geval neemt ze haar koekoeksklok mee naar het verzorgingshuis, al hoor je die, versleten als hij is, niet zo vaak meer koekoeken. Maar dat hou je toch met een klok op leeftijd, moet je maar denken.

Spits  *  10 januari 2005
 

Als vader of moeder overlijdt of naar een verzorgingshuis gaat, blijven honderden spullen achter in huis. Niet alleen huishoudelijk spullen als lampen en tafels, maar ook antieke soepkommen, advocaatlepeltjes en kitscherige vaasjes. Op het eerste gezicht gewoon huisraad, maar spullen vertellen een eigen verhaal over de eigenaar. In de 4-delige serie De Nalatenschap volgt documentairemaker Frans Bromet families die het huis van hun ouders opruimen. Tijdens het inpakken en verdelen van het huisraad worden oude familieruzies weer opgerakeld en familiegeheimen ontsluierd. De eerste aflevering gaat over de nalatenschap van de familie Antoons. Mevrouw Antoons gaat lichamelijk en geestelijk hard achteruit. Dagelijks slikt ze 9 soorten medicijnen. Het is beter voor haar als ze naar een verzorgingshuis gaat, maar ze ziet hier erg tegenop. Dochters Harma en Maaike helpen haar met het inpakken van haar huisraad. Lepeltjes en glazen mogen mee, bureaus en kasten blijven achter. De herinneringen grijpen de hele familie aan. Als de dag van k nadert, raakt moeder Antoons steeds meer in de war.

de Volkskrant  *  12 januari 2005  *  Wim de Jong

Nederland 1 is de zender die ons aller levenspad in kaart brengt. Kleine ongelukken, grote miserie, gedoe in de familie, de rituelen rond liefde en sterven. Noem een onderwerp in de categorieën ‘privé' en ‘diepmenselijk', en KRO, EO en NCRV hebben de vuile was allang buiten hangen of er een nieuw formatie voor in de la liggen. Nog niet zo lang geleden is Magere Hein door Hilversum als tv-persoonlijkheid ontdekt en is zijn BV ook in het Mediapark uitgegroeid tot een erg succesvol productiebedrijf. Niet Endemol zet er nu de toon, maar End-of-all.
Directeur Hein heeft net weer vier nieuwe docu's aan de NCRV verkocht, waarvan maandag de eerste werd vertoond, en die gisteren nog eens in herhaling te zien was. De serie heet De Nalatenschap, en verkent de emoties van mensen die in het zicht van hun naderende overlijden afscheid nemen van hun oude inboedel en de geschiedenissen die daaraan zijn verbonden. Pre-doods-tv dus, met de laconieke cameraman Frans Bromet in de rol van opkoper.

In aflevering 1 voerde Heins spulletjebaas ons mee naar de flat van de hoogbejaarde Anje Antoons, die met behulp van haar twee dochters haar Grote Opruiming hield. Ten minste driekwart van het programma dacht je dat je naar Stiefbeen & Zoon keek. Soepkoppen, de taartschep, de koekoeksklok, de pannenonderzetters, de kandelaartjes, het Delftsblauwe servies, de borrel glaasjes, de haakwerkjes: alles werd door de vergeetachtige Anje Antoons als zijnde ‘antiek' uitgebreid voor de camera opgehouden, terwijl het Bromet daar natuurlijk absoluut niet om te doen kon zijn. De Nalatenschap is geen Tussen Kunst & Kitsch tenslotte.

Gelukkig had hij na maar lang genoeg wachten toch beet. Hoe-wel moeder en dochter Antoons aangaven er liever niet over te willen praten, lukte het Bromet niettemin om het familiedrama boven tafel te krijgen: de ernstige depressies van de (reeds gestorven) vader en een dochter, die het gezin voor de duur van een aantal jaren hadden geteisterd. Anje Antoons barstte bij het ophalen van die herinneringen in tranen uit, en dat liet bij ons een voos gevoel achter, want bij gebrek aan ‘spulletjes- met-een-verhaal' brak Bromet dus maar op een andere, rechtstreeksere manier het hart van de dementerende oude dame open.

Alsnog een heel goede reden voor haar dochters om zo'n vent met kop en kont uit die flat te gooien, zou je zeggen, maar niet dus. Ze hebben vermoedelijk ook bij het terugzien van het tv-portret van hun moeder geen seconde in de gaten gehad dat het gewoon een ordinaire opkoper van emoties was die ze in hun privé-leven van hun moeder toelieten. Net zo beschamend eigenlijk.

de Volkskrant  *  13 januari 2005  *  Kees Fens

De eerste beelden krijgen al meteen iets droevigs, als zijn stem hoorbaar wordt. Die is van grote zwaarte en eentonigheid, hij heeft alle hoop laten varen, de stem van iemand die altijd een zware griep voelt aankomen.
Voor de televisiemaker Frans Bromet gaat alles tenslotte ten onder en iedereen is hulpeloos tegen die ondergang.

Verleden jaar zag ik van hem een documentaire over een stripboekenwinkel, door een idealistische vrouw opgezet. De uitzending ging lang duren, maar de afloop was al meteen duidelijk: dit gaat helemaal mis. Met zeer grote traagheid voltrok zich de neergang, totdat er alleen nog lege planken waren in het lieve hoek Winkeltje in Amsterdam-Noord. Met de neergang groeide de vrouw, in de mislukking tonen wij ons meesters. Of misschien beter: onze ware aard. Succes liegt.

Bromet is de meester van het verval en de grootmeester van het Hollandse realisme. De huiskamer (of de winkel) is het toneel van zijn kleine drama's: burenruzies, schulden, kleine levens. De documentaires zouden het in zwart-wit uitstekend doen: daar is het grijs van het Hollandse leven.

Hij is nu aan een nieuwe, vierdelige serie begonnen: De nalatenschap. Het Hollandse huis wordt ontruimd; wat moet hij hierna nog; hij breekt zijn eigen decor af. (Het meesterwerk van de ontruiming is uiteraard Gesloten huis van Nicolaas Matsier.) In de eerste aflevering van De Nalatenschap moet een oude weduwe naar een verzorgingshuis; van een flat naar de ene kamer. Er kan maar weinig mee. Er meet worden gekozen. Alles, en dat is het hele verleden, wordt uit de kast gehaald - onze herinneringen zitten in kasten - in de hand beschouwd en naar waarde gewogen.

Een dochter helpt de lieve breekbare mevrouw, die nog de beschaving heeft uit de tijd van haar glaswerk. Al dat gedoe, het is een ingehouden nerveus geredder De vrouw moet in te korte tijd een verleden ongedaan maken. Ze moet vooral proberen met een kastje, een stoel, een schaaltje de ondergang niet definitief te maken.
Het hoogtepunt is er haast onmerkbaar. De vrouw haalt een doos uit de kast; daarin zitten twaalf zilveren lepeltjes. Ze heeft ze nog van haar moeder gekregen. Ze hebben kennelijk geen roerig leven geleid, veertig, vijftig jaar in de met zijde beklede doos, in de kast. Die doos is het hart van de documentaire; de betekenis van een heel leven wordt erin zichtbaar, en in de paar woorden van de vrouw.

Ik denk aan het proza van Gerard Reve; waarin soms in een miniem detail - een stukje afgescheurd h hang in een kamer bij voorbeeld, een barstje in een ruit- de treurigheid en vergeefsheid van het bestaan, ook van dat van vorige generaties, wordt gegeven. De doos is de samenvatting van het leven. Dat laten we na en daarmee onszelf.
Twaalf zilveren theelepeltjes als het beeld van het bestaan Dat is een Hollands drama.

Aan het einde laat de vrouw een half leeg huis achter: kasten, stoelen, tafels, ze worden aan zichzelf overgelaten. Afgedankt. De vrouw raakt in de war bij zo veel afbraak. Ten slotte rijdt ze weg in een auto van één van de kinderen. De echte nalatenschap is een leeg allegaartje. Ik had me graag nog een lange blik in de halflege kamer gegund gezien, dat skelet dat elke woonkamer tot de laatste dag tracht te verbergen. De ordening houdt de droefheid ver.

Ik kan me moeilijk voorstellen dat de documentaires van Bromet in het buitenland succes hebben. De avonden van Gerard Reve doet het daar ook niet. Het Hollandse realisme, met zijn ontelbare splinterige details en de humor van de scheve voetenmat, wordt elders niet begrepen. Het meest eigene is over de grens onbegrijpelijk.
Daar hoort de stem van Bromet ook bij; een meer Hollandse stem dan dit geluid, door storm en re gen uitgesleten, ken ik niet. De Nalatenschap Vier wintervertellingen zou een mooie titel ervoor zijn.

NRC Handelsblad  *  22 februari 2005  *  Hans Beerekamp

Oud-minister Tjerk Westerterp had het in Nova over ‘het grote hart' van Ruud Lubbers. Hij suggereerde dat over dat hart ook een CIA-rapport bestond, en daarom Bill Clinton (sic!) in 1994 de benoeming van een potentieel chantabele secretaris-generaal van de NAVO had tegengehouden.

Op Nederland 1 gaat het vaak om het hart van ‘gewone' (dus niet: ‘bekende') Nederlanders. Als er informatie wordt gevraagd in Opsporing verzocht (AVRO) over de dood in het water drijvende Nino, laat presentator Frits Sissing niet na erop te wijzen dat het slachtoffer vader was van een dochtertje. Spoorloos (KRO) brengt adoptie kinderen aan het huilen door ze te confronteren met hun biologische ouders, het verwante Mernories (ook KRO) wordt aangekondigd als ,,vijftig minuten liefde, romantiek en jeugdsentiment", steevast resulterend in een omhelzing van twee voormalige geliefden. Zelfs Man bijt hond (NCRV) belt aan bij een willekeurige vrouw en zeurt daar eindeloos door waarom haar vriend haar maar niet ten huwelijk vraagt. Voor Nederland 1 is televisie één groot damesblad.

Ook de documentaireserie Dokument (NCRV) hoort bij Nederland 1. In de reeks De nalatenschap filmt Frans Bromet onbekende Nederlanders bij het leegruimen van het huis van hun ouders. Er komen soms heftige emoties aan te pas, maar die zijn eerder symptoom van het eigenlijke thema dan het einddoel van de uitzending. In dat opzicht is het subtieler, trefzekerder en intelligenter televisie dan al die emoporno van de confessionele omroepen.

Het zijn meestal dochters die de spulletjes moeten ordenen, als moeder eindelijk naar het verpleeghuis is verhuisd. In de aflevering van gisteren hoorden we dat de dementerende mevrouw Van Leeuwen eigenlijk heel tevreden was in de Biltse Hof. Het is vooral moeilijk voor de kinderen.

Drie volwassen dochters van twee vaders, die allang dood zijn, werken zich door stapels herinneringen heen: fotoalbums, knutsel werkjes van de kleinkinderen, overlijdensberichten, ansichtkaarten, uitgeknipte rouwadvertenties van Coen Flink en Toon Hermans. En dan zijn er de spulletjes: het tafelzilver, het oude speelgoed, de schilderijtjes, het meubilair. De stem van Bromet brengt al vragend ordening aan, ook in de gevoelshuishouding. Zou het toeval zijn dat twee van de drie dochters net als hun moeder twee keer scheidden?
Later arriveren de schoonzoons en de kleinkinderen, met gehuurde busjes en vastbeslotenheid. Ze breken kasten af, halen bedden leeg en gooien hele sofa's en fauteuils in de vuilcontainer. Dan komen de tranen, wegens het besef dat oma nu nooit meer terug kan gaan naar huis.

Soms zijn de spullen zelfde aandacht waard. In een eerdere aflevering legde Bromets camera vast hoe protestants-christelijk huisraad er ongeveer uitziet. Dat gaat allemaal voorbij, de mensen en de dingen. De nalatenschap is een mooie serie over vergankelijkheid. Het allerergst zijn verweesde foto's op een vloer, ooit ingelijst om een afwezige realiteit in de herinnering te roepen, en nu zelfs daar voor niet meer nodig.